◉ ဇေရွိုင်းဗိုလ်

ဖြံဖြိုးဆဲ နိုင်ငံမ်ား၏ စီးပြားရေးကဏ္ဍ ဖြံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတြက် အရင်းအနွီးကြီးမားသော စီမံကိန်းမ်ား ဖော်ဆောင်ရန် နိုင်ငျံခား ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုမ်ားသည် ကြီးမားသော အခန်းကဏ္ဍတြင် ရွိနေသည်။ နွစ္စ ဉ် နိုင်ငံ့ဘဏ္ဍာ လိုငြျေပေနေသာ ျမန္မာနိုင်ငံတြင် စီးပြားရေးကဏ္ဍ ဖြံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတြက် သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ အသြင္ကူး ေျပာင်းမှုကာလမွ စတင္ကာ နိုင်ငျံခား ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုမ်ားကို တြင္တြင္က်ယ္က်ယ် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်နွင့် နိုင်ငံသားတို့၏ အက်ိုးစီးပြားအလို့ငွာ သဘာဝပတ်ဝန်းက်င္ကို ထိခိုက္မှုမရွိစေသည့် တာဝန်ယူမှု ရွိသော ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု လုပ်ငန်းမ်ား ဖြံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်၊ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံသူမ်ားနွင့် ၎င်းတို့၏ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု လုပ်ငန်းမ်ားကို ဥပေဒနွင့်အညီ အကာအကြယ်ပေးရန်၊ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းနွင့်ညီသော စီးပြားရေး လုပ်ငန်းမ်ားနွင့် ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု လုပ်ငန်းမ်ား ပေါ်ထြန်း လာစေရန် စသည့် ရညြ်ရယ္ခ်က္မ်ားနွင့် ၂၀၁၆ နွင့် ၂၀၁၇ ခုနွစ္တို့တြင် ျမန္မာနိုင်ငံ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု ဥပေဒနွင့် နည်းဥပေဒတို့ကို ျပဌာန်းခဲ့သည်။ သို့သော် ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု ပမာဏ ကြီးမားသော စီမံကိန်းကြီးမ်ားကြောင့် ဒေသခံမ်ား၏ အဓိက လုပ္ကိုင် စားသောက်ရာ လယ်ေျမယာမြေ ဆုံးရှုံးျခင်းမ်ား၊ နေ့စ ဉ် လူမှုစီးပြားဘဝမ်ားကို ထိခိုက္မှုျခင်းမ်ား ျဖစ္လာရာ ထိုမွတဆင့် ပဋိပက္ခမ်ားျဖစ်ပေါ်လာစေရန် ဦးတည်နေသည့် အျေခအေနကို ျဖစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုသို့ ကြီးမားသော ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု စီမံကိန်းကြီးမ်ားတည်ရွိရာ ရခိုင်ဒေသတြင် ရင္ဆိုင်နေရေသာ သယံဇာတ ခြဲဝေမှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခမ်ား၊ လက္နက္ကိုင် ပဋိပက္ခမ်ားနွင့် တန်းတူညီမျွမှု နိုင်ငံရေး ပဋိပက္ခမ်ားအေကြာင်းကို ရေးသားဖော်ျပထားသော အစီရင္ခံစာတေစာင်နွင့် မိတ္ဆက်ပေးလိုပါသည်။

➥ ဝက္ဘ္ဆိုက္တြင် ဖတ်ရှုရန်

ပဋိပက္ခပွားစေသောမီးလျှံများ(ရခိုင့်ဘ၀များကိုတောက်လောင်နေသောရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများ)

ပဋိပက္ခပြားေစေသာ မီးလျွံမ်ား(ရခိုင့္ဘဝမ်ားကို တောက်လောင်ေနေသာ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုမ်ား) အစီရင္ခံစာကို ရခိုင်ရေနံစောင့်ကြည့်ရေးအဖြဲ့ (AOW) က ျပုစုရေးသားကာ ၂၀၂၀ ဇူလိုင္လတြင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခု အစီရင္ခံစာတြင် ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်း ျဖစ္ပြားေနေသာ လက္နက္ကိုင် ပဋိပက္ခ၏ အေကြာင်းအရင်းမ်ား၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ကိုရီးယားနွင့် ဥရောပ နိုင်ငံမ်ားမွ လုပ်ဆောင်ေနေသာ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုမ်ား၏ ေျမယာနွင့် သဘာဝသယံဇာတဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခ ျဖစ္ပြားေစေသာ အေကြာင်းအရင်းမ်ား၊ နိုင်ငျံခား ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု စီမံကိန်းကြီးမ်ားတြင် ျပည်ထောင္စုအစိုးရထံ ဗဟိုခ်ုပ္ကိုင္မှုအာဏာ လြန္ကဲစြာအသားပေးထားသော ၂၀၀၈ ခုနွစ် ဖြဲ့စည်းပုံ အျေခခံဥပေဒေကြာင့် ဒေသတြင်းပဋိပက္ခ မီးတောက္ကို ပိုမိုတောက်လောင်ေစေသာ အေကြာင်းအခ်က္မ်ား၊ ရခိုင် နိုင်ငံရေးပါတီမ်ားနွင့် အရပ္ဖက္လူမှုအဖြဲ့အစည်းမ်ာ၏ ေျမယာနွင့် သဘာဝသယံဇာတမ်ားအေပါ် ရခိုင်ျပည်သူလူထု၏ ရပ္တည္ခ်က် သေဘာထားအျမင္ကို တင်ျပထားပြီး ေျမယာနွင့် သဘာဝသယံဇာတ ပဋိပက္ခမ်ားတြင် ဆန္ဒထုတ်ဖ္ခောဲ့သော တက်ြကြလှုပ်ရွားသူမ်ားအေကြာင်းနွင့် အကြံျပုခ်က္မ်ားကဏ္ဍတို့ ပါဝင်သည်။

ယခု အစီရင္ခံစာကို မိတ္ဆက်ရာတြင် အပိုင်းသုံးပိုင်း ခြဲလိုပါသည်။

ပထမဦးစြာ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောကာလအတြင်း ရခိုင်ျပည္နယ္တြင် ကြုံတြေ့နေရေသာ ပဋိပက္ခမ်ား၏ နောက္ဆက္တြဲ အက်ိုးရလဒ္မ်ားကို ဖော်ျပထားသည်။ ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်း လက္နက္ကိုင် ပဋိပက္ခမ်ားကြောင့် ၂၀၁၈ ခုနွစ် ဒီဇင္ဘာလမွ ယေန့အထိ ကေ်းရြာ ၁၀ ရြာခန့် မီးရွို့ဖ်က္ဆီးခံရပြီး အနည်းဆုံး အရပ်သား ၂၅၇ ဦးကေ်ာ် သေဆုံးကာ ၅၆၀ ကေ်ာ် ဒဏ်ရာရရွိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ တိုက္ပြဲမ်ားကြောင့် ကေ်းရြာပေါင်း ၂၀၀ ကေ်ာ္မွ အိုးအိမ္စြန့်ခြာ စစ်ဘေးရွောင္ခဲ့ကြရေသာ ရြာသားမ်ားမွာ ၂၅၀၀၀၀ ကေ်ာ်အထိရွိပြီး အနည်းဆုံး ၁၅၆၀၀၀ ဦးမွာ စစ်ဘေးရွောင် ဒုက္ခသည္စခန်းမ်ားတြင် နေထိုင္လ်က် ရွိသည်။ ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါ ကိုဗစ်-၁၉ က်ရောက္စ ဉ် ကာလအတြင်း လူဦးရေ ြပြတ်သိပ္စြာ နေထိုင်ကြရသည့် IDPs စခန်းမ်ားနွင့် စစ်ဘေးရွောင် စခန်းမ်ားတြင် ရောဂါျဖစ္ပြားလာပါက လ်င်ျမန္စြာ ကူးစက္ပ်ံ့နွံ့နိုင္မှုမ်ား ရွိသ္လောည်း ရခိုင်ျပည္နယ်ေျမာက္ပိုင်းရွိ တိုက္ပြဲမ်ားမွာ ျမင့္တက္လာသည်ဟု ဆိုသည်။

ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်း အင္တာနက် ပိတ္ပင္ထားမှုမ်ားမွာ ကပ်ရောဂါ ထိန်းခ်ုပ္ကာကြယ်ရေး လုပ်ငန်းမ်ား ကြိုးပမ်းရာ၌ ကြီးစြာသော အခက်အခဲကို ျဖစ်ပေါ်စေသည်ဟု အစီရင္ခံစာက ထောက်ျပသည်။ ထို့အျပင် တရုတ်-ျမန္မာ စီးပြားရေးစင်္ကြံ၏ တစိတ္တေဒသလည်းျဖစ်သော ကေ်ာက်ျဖူရေနက္ဆိပ္ကမ်းတြင် ကပ်ရောဂါ ျဖစ္ပြားေနေသ္လာည်း ရေနံတငေ်သင်္ဘာ ေျခာက္စီးအထိ ဆိုက္ကပ်နျေခင်းနွင့် တရုတ္နိုင်ငံသား အလုပ်သမား ၄၀၀ ရွိသော ရေနက္ဆိပ္ကမ်းတြင် ဒေသခံအမ်ိုးသမီးမ်ားမွာ ကပ်ရောဂါကာလ၌လည်း အလုပ္ဆင်းကြရဆဲ ျဖစ်သည်။ ထိုသို့သော အေကြာင်းအရာမ်ားအျပင် အဆိုပါဆိပ္ကမ်းတြင် မွောင္ခိုျပည့္တန္ဆာစေ်းကြက် ရွိသောကြောင့် ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါ ပ်ံ့နွံ့ကူးစက္မည္ကို စိုးရိမ္ပူပန်ကြောင်း ဆန္ဒထုတ်ဖ္ခောဲ့သော ဦးဆောင်သူမ်ားကို ဒေသပိုင်အာဏာပိုင္မ်ားက တရားစြဲဆိုခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

ဒုတိယပိုင်းအေနျဖင့် သယံဇာတခြဲဝေမှုဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခမီးမ်ား၊ တန်းတူညီမျွမှုနွင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခမီးတောက္မ်ားကို သတ္တုခ်ကြည့္ပါက လက်ရွိ က်င့်သုံးေနေသာ ဖြဲ့စည်းပုံအျေခခံဥပေဒသည် ထိုပဋိပက္ခမီးတောက္မ်ားကို ပိုမိုတောက်လောင်စေသည်ဟု အစီရင္ခံစာက ထောက်ျပသည်။ ၂၁ ရာစုတြင် အရွိန်အဟုန်ျဖင့် အင်အားကြီးမားလာသော ခါးပတ္တကြင်းလမ်းတစင်း စီမံကိန်းထဲတြင် ပါဝင်ေနေသာ ရခိုင်ျပည္နယ်သည် ကေ်ာက်ျဖူရေနက္ဆိပ္ကမ်းနွင့် အထူးစီးပြားရေးဇုန္တို့ကို တည္မွီ၍ တရုတ္နိုင်ငံ၏ ကုနြ်သယ်ရေးဗဟိုခ်က် ျဖစ္လာမည့်အျပင် တရုတ္နိုင်ငံ၏ ထိုသို့သော လွှမ်းမိုးမှုကို တန်ျပန်ရန်အတြက် အိန္ဒိယနိုင်ငံမွ ဆောငြ်ရက်ေနေသာ ကုလားတန်ျမစ္စီမံကိန်းကြောင့် ရခိုင်ဒေသသည် အိန္ဒိယ၏ ကုနြ်သယ်ရေးဗဟိုခ်က္လည်း ျဖစ္လာမည်ဟု အစီရင္ခံစာက သုံးသပ္ထားသည်။ သဘာဝသယံဇာတနွင့် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ အခ်က်အခ်ာက်သည့် ပင္လယ္ထြက်ပေါက်ရွိသော ရခိုင်ျပည္နယ္တြင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ကိုရီးယားနွင့် ဥရောပ နိုင်ငံမ်ားမွ လုပ်ဆောင်ေနေသာ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုအကြီးစား စီမံကိန်းမ်ား၏ အခ်က်အလက္မ်ားကို အစီရင္ခံစာတြင် ဖော်ျပထားသည်။

ျမန္မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအဆင်းရဲဆုံး ရခိုင်ျပည္နယ်သည် နိုင်ငံတော်အခြန္ဘဏ္ဍာငြေ၏ အရင်းအျမစ္မ်ားျဖစ်သော ရေနံနွင့် သဘာဝဓာတ်ငြေ့ကဲ့သို့ စြမ်းအင်ပေါြကြယေ်ဝသ္လာည်း ျပည္နယ်အစိုးရတြင် သဘာဝသယံဇာတ အရင်းအျမစ္မ်ားအေပါ် ပိုင္ဆိုင္ခြင့်၊ ထိန်းခ်ုပ္ခြင့်၊ စီမံခန့်ခြဲပိုင္ခြင့်နွင့် ျပည္နယ္ဖြံ့ဖြိုးရေး အစီအမံမ်ားကို လုပ်ဆောင္နိုင်ရန်အတြက် နိုင်ငံရေးအရ အာဏာခြဲဝေကာ လုပ္ပိုင္ခြင့် ပေးမထားသော ဗဟိုခ်ုပ္ကိုင္မှုကို ဦးစားပေးသည့် လက်ရွိဖြဲ့စည်းပုံအျေခခံဥပေဒသည် မညီမျွမှုမ်ားကို ျဖစ်ပေါ်စေကာ လက်ရွိျဖစ္ပြားေနေသာ ပဋိပက္ခမီးတောက္ကို ပိုမိုတောက်လောင်စေသည်ဟု အစီရင္ခံစာက ထောက်ျပသည်။

တတိယအပိုင်းအေနျဖင့် အစီရင္ခံစာပါ အကြံျပုခ်က္မ်ားကို အက် ဉ်းခ်ုံး ဖော်ျပပါမည်။ ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်းရွိ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုမ်ားနွင့္ပတ်သက်၍ ျမန္မာနိုင်ငံအစိုးရထံသို့ အကြံျပုခ်က် ေျခာက္ခ်က်၊ နိုင်ငံတကာအစိုးရမ်ားထံသို့ အကြံျပုခ်က် သုံးခ်က်နွင့် နိုင်ငံတကာစီးပြားရေးက္ပောိုရေးရွင်းကြီးမ်ားနွင့် ရွယ်ယာပါဝင်သူ ကုမ္ပဏီမ်ားထံသို့ အကြံျပုခ်က် တခ်က္တို့ကို တိုက္တြန်းထားသည်။

● ျမန္မာနိုင်ငံ အစိုးရအား ရခိုင်ျပည္နယ်အပါအဝင် တနိုင်ငံလုံးတြင် အပစ်အခတ်ရပ္စဲရန်၊ ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ တိုက္ဖ်က်ရန်နွင့် ကပ်ရောဂါကာလအတြင်း ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်းသို့ တရုတ်ရေနံတငေ်သင်္ဘာမ်ား၊ အလုပ်သမားမ်ား ဝင်ရောက်ျခင်းကို ရပ္ဆိုင်းထားရန်၊ လက်ရွိငြိမ်းခ်မ်းရေး လုပ်ငန်းစဥ္မ်ားတြင် ပဋိပက္ချဖစ္ပြားရေသာ အျေခခံရင်းျမစ္ကို ဦးတည်သည့် နိုင်ငံရေး ဆြေးနြေးပြဲစတင်ရန်၊ ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်းရွိ လက်ရွိနွင့် အသစ်ဖော်ဆောင္မည့် စီမံကိန်းမ်ားအား ဖက္ဒရယ္ဖြဲ့စည်းပုံအျေခခံဥပေဒနွင့် ဥပေဒျပုလွှတ်တ္မော်ား အတည်ျပု အသက်ဝင်သည်အထိ ဆိုင်းငံ့ထားရန်၊ ရခိုင်ျပည္နယ်နွင့် ျမန္မာျပည္တဝွမ်းလုံးမွ ငြိမ်းခ်မ်းစြာစုဝေးခြင့်နွင့် စီတန်းလွည့္လည်ျခင်းဆိုင်ရာဥပေဒနွင့် စြဲဆိုထားသောအမှုမ်ားကို ခ်က်ျခင်းရုတ်သိမ်းပေးရန်၊ ရခိုင်နွင့် ခ်င်းျပည္နယ္တို့တြင် အင္တာနက် ျဖတ်တောက္ထားမှုကို ရပ္တန့်ပေးရန် တိုက္တြန်းထားသည်။

● နိုင်ငံတကာအစိုးရမ်ားအား တနိုင်ငံလုံးအပစ်အခတ်ရပ္စဲရေး ျဖစ်ပေါ်လာစေရန်နွင့် အားလုံးပါဝင်သော ငြိမ်းခ်မ်းရေးလုပ်ငန်းစ ဉ် ျဖစ်ေျမာက်ရေးတြင် ဝိုင်းဝန်းပံ့ပိုးလုပ်ဆောင်ရန်၊ လက်ရွိ ငြိမ်းခ်မ်းရေးလုပ်ငန်းစဥ္မ်ား၏ အက်ိုးသက်ရောက္မှုမ်ားကို ဆန်းစစ္ကာ ပဋိပက္ချဖစ္ပြားေနေသာ တိုင်းရင်းသားနယ်ေျမမ်ားအတြက် ပမာဏမ်ားျပားသော ဖြံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအကူညီနွင့် ထောက္ပံ့ငြေ၊ ခေ်းငြေမ်ားအား ဗဟိုအစိုးရထံသို့ ပေးအပ်ျခင်းကို ဆိုင်းငံ့ထားရန်။ ရခိုင်ျပည္နယ်အတြင်းရွိ လက်ရွိနွင့် အသစ်ဖော်ဆောင္မည့် စီမံကိန်းမ်ားအား ဖက္ဒရယ္ဖြဲ့စည်းပုံအျေခခံဥပေဒနွင့် ဥပေဒျပု လွှတ်တော်မေပါ် ပေါက္မခ်င်း ရပ္ဆိုင်းထားရန် တိုက္တြန်းထားသည်။

● နိုင်ငံတကာစီးပြားရေးက္ပောိုရေးရွင်းကြီးမ်ားနွင့် ရွယ်ယာပါဝင်သူ ကုမ္ပဏီမ်ားအား တိုင်းရင်းသားျပည္နယ္မ်ားတြင် လက်ရွိနွင့် လုပ်ဆောင်ရန္စီစဥ္ထားသော ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုကြီးမားသည့် စီမံကိန်းမ်ားအား အနာဂတ္တြင်ျဖစ်ပေါ်လာမည့် ျပည်ထောင္စုငြိမ်းခ်မ်းရေး သေဘာတူစာခ်ုပ်နွင့်အညီ ဖက္ဒရယ်ျပည်ထောင္စုဖြဲ့စည်းပုံ အျေခခံဥပေဒသစ်နွင့် လွှတ်တော် မေပါ်ပေါက္မခ်င်း ရပ္ဆိုင္ထားျခင်းအားျဖင့် ဒေသအာဏာပိုင္မ်ား၊ ျပည်သူမ်ားနွင့် ရေရွည္လက္တြဲနိုင္မည့် ဆက္ဆံရေးကို ထူထောင်ရန် ဟူ၍ အကြံျပုထားသည်။

နိဂုံးခ်ုပေ်အနျဖင့် ယခုအစီရင္ခံစာကို အနွစ္ခ်ုပ်ကြည့္ပါက ရခိုင်ျပည္နယ်ရွိ ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှုကြီးမားသော စီမံကိန်းမ်ားအားလုံးကို အနာဂတ် တြင်ျဖစ်ပေါ်လာမည့် ျပည်ထောင္စုငြိမ်းခ်မ်းရေး သေဘာတူစာခ်ုပ်နွင့်အညီ ဖက္ဒရယ်ျပည်ထောင္စု ဖြဲ့စည်းပုံအျေခခံဥပေဒနွင့် ဖက္ဒရယ်ျပည်ထောင္စု ဥပေဒျပုလွှတ်တ္မော်ား အတည်ျပုျပဌာန်း အသက်ဝင်သည်အထိ ဆိုင်းငံ့ထားပါက ပဋိပက္ခမ်ား အဆုံးသတ္နိုင္မည်ဟု နိုင်ငျံခား အစိုးရမ်ားနွင့် ရင်းနွီးျမှုပ်နွံမှု ကုမ္ပဏီမ်ားအား အကြံျပုတိုက္တြန်းထားသည်။

➥ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ဖတ်ရှုရန်
https://ispmyanmarchinadesk.com/research/fueling_conflict/